آینده دشوار آموزش و پرورش فرانسه
هموطن سلام فرانسه با داشتن 12 میلیون دانش آموز و 900 هزار مربی و معلم، با کمبود کادر کافی برای آموزش و امور کمک آموزشی و نیز با کاهش رغبت دانش آموزان برای رفتن به مدرسه مواجه است. این کشور هر ساله به دلیل پایین بودن حقوق معلمان و مشکلات دیگر این قشر شاهد اعتصاب و تظاهرات معلمان است. بسیاری از کارشناسان آموزشی فرانسه معتقدند: بروز انواع خشونت در مدارس به ویژه در مقاطع دبیرستان و راهنمایی، آموزش نسلهای آینده این کشور را با تهدید مواجه کرده است. نظام آموزشی فرانسه در سالهای اخیر با کاهش کادر اداری و آموزشی روبرو بوده و اعتراض دستاندرکاران مسایل آموزشی این کشور چه در دوره "لوک فری" وزیر آموزش ملی در کابینه نخست "ژان پیر رافرن" نخست وزیر پیشین فرانسه و چه در دوره کنونی که "ژیل دو روبین" بر کرسی آموزش ملی این کشور تکیه زده، بجایی نرسیده است. هر ساله با آغاز سال تحصیلی، دولت دست راستی فرانسه نگران این حوزه عمومی است که مبادا معلمان، اولیا و مربیان با تحریک سندیکاها مجددا به خیابانها ریخته و مطالبات معوقه خود را طلب کنند. دو روبین نیز همچون اسلاف خود نامهای در این زمینه تهیه و برای معلمان و کادر آموزشی فرانسه فرستاده تا حسن نیت خود را برای اصلاح این دستگاه عریض و طویل روشن کند، اما آنان چندان امیدی به بهبود اوضاع ندارند. معلمان فرانسه بر این باورند که کار آموزشی برای دولت از اولویت برخوردار نیست. در سه سال گذشته دولت راست گرای فرانسه به منظور کاهش هزینهها، هزاران نفر از کمک مربیان آموزشی را اخراج کرد، ولی امسال که دولت شعار بازگشت و استخدام 45 هزار نفر را در پستهای کمک مربیگری، حفاظت و کتابداری در مراکز آموزشی را سر داد، با بیاعتنایی و بیاعتمادی عمومی مواجه شد و نتوانست کادر لازم را جذب کند. در سالهای اخیر وضعیت مدارس در فرانسه بهگونهای درآمده که مربیان و مدیران ناچار هستند برای مهار و کنترل دانش آموزان از نیروهای کمکی استفاده کنند. افزایش خشونت در برخی مدارس فرانسه، مدیران را از اداره کامل این مراکز ناتوان کرده و حذف پستهای کمک آموزشی در سالهای اخیر ضربه بزرگی به مربیان مدارس وارد نمود که از افزایش خشونت دانش آموزان در رنج هستند. ژیل دو روبین وزیر آموزش ملی فرانسه به همین دلیل هفته گذشته از استقرار ماموران پلیس و ضابط قضایی در مدارس برای جلوگیری از خشونت دانش آموزان دبیرستانی و راهنمایی خبر داد. این امر با اعتراض برخی کارشناسان امور اجتماعی، معلمان و حتی نیروهای پلیس این کشور مواجه شده است. هم اکنون مدیران برای کنترل مدارس از نیروهای کمکی و آزاد استفاده میکنند. بخش مهمی از این افراد در بخش پذیرش، راهنمایی، مشاوره و حفاظت دانش آموزان بکار گرفته میشوند و حقوق آنان که متناسب با ساعات کاری و سوابق آنان است، معادل حداقل حقوق (در حدود یکهزار و 200 یورو) در فرانسه است. رضایت مدیران مراکز آموزشی شرط ادامه کار و تمدید قرارداد نیروهای کمکی است. "برونو ماگلیولو" از کارشناسان فرانسوی در امر آموزش عمومی تاکنون کتابهای زیادی منتشر کرده، درباره وعده و وعیدهای دولت فرانسه به مربیان و معلمان میگوید که باید هنوز صبر کرد تا نتایج کار را دید. به اعتقاد وی، گرچه این طرح از سوی "بورلو" وزیر امور اجتماعی فرانسه برای ایجاد اشتغال در بین جوانان مطرح شد و به همین دلیل نیز شرط داشتن مدرک و تجربه در آن حذف گردید، ولی برای امر آموزش باید استثنا قایل شد و حداقلی از تجربه، سابقه و یا تحصیلات برای مستخدمین این مشاغل در نظر گرفت. پیش از این حدود شش هزار و 200 نیروی کمک آموزشی در اختیار آموزش و پرورش فرانسه بود که دولت رافرن نخست وزیر پیشین فرانسه تصمیم گرفت قرار داد آنان را که پایان سال 2003 میلادی بسر میرسید، تمدید نکند. فشار مالی وارده بر دولت پیشین فرانسه سبب اتخاذ چنین تصمیمی بود، اما امروز دولت "دومینیک دو ویلپن" نخست وزیر فعلی فرانسه رویکرد دیگری را در پیش گرفته و بهنظر میرسد که سیاست آینده نگرانهای باشد تا دولت راست فرانسه با ایجاد اشتغال از انتخابات ریاست جمهوری سال 2007 سرافراز بیرون بیاید. ژیل دو روبین وزیر آموزش ملی فرانسه گفت: قراردادهای جدید به نیروهای کمک آموزشی اجازه خواهد داد تا اولیا و مربیان فرصت بیشتری برای انجام وظایف خود داشته باشند. در بودجه سال 2006 میلادی فرانسه، 200 میلیون یورو بودجه برای ادامه فعالیت این تعداد نیروهای کمک آموزشی در مدارس این کشور پیش بینی شده است. در بودجه سال 2006 میلادی فرانسه پیش بینی شده که حدود دو هزار و 800 پست از دبیرستانها و مدارس راهنمایی حذف شده و به دبستانها اضافه گردید است. با وجود این که معلمان و مربیان مدارس چندان از وضع کنونی رضایت ندارند اما آمارهای جدید "سازمان بینالمللی همکاری و توسعه" نشان میدهد که فرانسه یکی از کشورهای پیشرو در زمینه آموزشی است و با داشتن متوسط 71/19 مربی و معلم به ازای هر هزار دانش آموز، از سطح مطلوبی از نیروی آموزشی در کشورهای توسعه یافته برخوردار است. نتایج تحقیقات این سازمان بینالمللی که در 10 کشور مهم انجام شده، حاکی است که فرانسه از نظر توسعه آموزش و کادر آموزشی پس از کشورهای ایتالیا، ایسلند، مجارستان و آمریکا در رده پنجم قرار دارد. براساس این تحقیقات، 30 درصد از نیروی موجود در مدارس این کشورها، نیروی غیر آموزشی محسوب میشوند این درحالی است که این رقم در فرانسه به 40 درصد میرسد. در هر مدرسه ابتدایی در فرانسه بطور متوسط 622 دانش آموز تحصیل میکنند و این رقم در مقطع راهنمایی و دبیرستان به 324 نفر میرسد. میزان متوسط تعداد دانش آموزان در هر مدرسه ابتدایی طبق استاندارد سازمان بینالمللی همکاری و توسعه 723 نفر است. نسبت دانش آموز به معلم در دوره دبستان در فرانسه از 419 دانشآموز شروع و به 610 نفر در دورههای بالاتر تحصیلی میرسد. در عین حال سازمان بینالمللی همکاری و توسعه بر اساس رشد جمعیتی فرانسه مدعی عقب ماندگی این کشور در زمینه هماهنگی آموزش ملی با آهنگ رشد جمعیتی فرانسه است. مدارس فرانسه با توجه به نرخ پایین رشد جمعیت با کاهش تعداد دانش آموز در مقطع دبستان مواجه است. کاهش دانش آموز ابتدایی الزاما با کاهش تعداد معلم در این مقاطع همراه نیست. کار این هماهنگی و تنظیم جمعیتی را وزارت آموزش و پرورش عهدهدار است. گزارش سازمان بینالمللی همکاری و توسعه نشان میدهد که همیشه کاهش تعداد دانش آموزان یک کلاس به معنای ارتقای سطح علمی دانش آموزان و کسب موفقیتهای بیشتر علمی نیست. کاهش رغبت دانش آموزان فرانسوی برای رفتن به مدرسه از دیگر مسایلی است که نظام آموزشی این کشور را تهدید میکند. گزارشهای منتشره نشان میدهد که رغبت دانش آموزان متوسطه برای رفتن به مدرسه در حال کاهش است. کارشناسان اجتماعی علت عمده این امر را وجود نظام آموزشی "اقتدارگرا" در فرانسه میدانند. تحقیقات اخیر سازمان بینالمللی همکاری و توسعه در این زمینه نشان میدهد که رغبت دانش آموزان فرانسوی برای رفتن به مدرسه در بین 35 کشور مورد تحقیق، رو به ضعف گذاشته است. کاهش رغبت دانش آموزان فرانسوی به مدرسه پدیدهای است که در چهار سال گذشته بیشتر ثبت شده است. در سال 1998 حدود 30 درصد از دانش آموزان فرانسوی مدرسه را بسیار دوست داشتند، ولی این میزان اکنون به 21 درصد کاهش یافته است. نفرت از کلاس و مدرسه در بین دانش آموزان فرانسوی در مقاطع سنی 11 تا 15 سال در حال افزایش است. "فرانسوا دوبه" جامعه شناس فرانسوی معتقد است که دانش آموزان این مقاطع سنی به این باور رسیدهاند که دستگاه آموزشی به مثابه ماشینی عمل میکند که نسبت به آنان عملکردی منفی و تاثیری ایستا دارد . در تحقیقات سازمان بینالمللی همکاری و توسعه، از کار خستهکننده درسی و تکالیف پر حجم، برخورد نامناسب و نابرابر مربیان با دانش آموزان، اعمال مجازاتهای غیر عادلانه، فشار فراوان از سوی خانوادهها و از همه مهمتر زمانی طولانی که دانش آموزان در مدرسه میگذرانند، به عنوان عوامل دیگری در زمینه کاهش رغبت دانش آموزان فرانسوی برای رفتن به مدرسه نام برده شده است. مدت زمان حضور دانش آموزان فرانسوی در مدارس از طولانیترین موارد در نظامهای آموزشی امروز دنیا است. بنابر آمار موجود، دختران بیش از پسران از تکالیف درسی و فشار محیطی مدرسه اظهار نارضایتی میکنند. بیش از 60 درصد از دانش آموزان دختر فرانسوی اقرار کردهاند که تحت فشار تکالیف درسی و فضای مدرسه قرار دارند. به اعتقاد "پاتریس هور" روانشناس، این اضطراب از سوی والدین و اولیای مدرسه نیز تشدید میشود. وزارت آموزش ملی و تحقیقات فرانسه برای کنترل خشونت در مدارس این کشور در تلاش است تا یک دفتر دایمی مشترک بین پلیس و دادگستری در دبیرستانها و مدارس راهنمایی فرانسه دایر کند. "ژیل دوروبین" وزیرآموزش ملی فرانسه پس از حمله مسلحانه یک دانش آموز به معلم خود که ماه گذشته در یکی از مدارس این کشور صورت گرفت، گروهی را مامور ارائه طرحی برای مبارزه با خشونت در مدارس کرد. بر اساس آمار وزارت آموزش ملی فرانسه، در سال 2004 میلادی هشت هزار مورد اقدام خشونتآمیز در مدارس فرانسه به ثبت رسیده که این میزان در سالهای اخیر، سالانه یک درصد رشد داشته است. در این آمار، خشونتهای فیزیکی 28/9 درصد، ناسزا و تهدید، 25/9 دزدی و اقدام به دزدی 10/1 و زورگیری 35/1 درصد گزارش شده است. علاوه بر این، خسارت وارده به مدارس، شعارنویسی، پرتاب سنگ و مواد خطرناک نیز از دیگر موارد اقدام خشونت آمیز در مدارس فرانسه عنوان شده است. استقرار پلیس در مدارس با انتقاد اتحادیه معلمان و حتی افراد پلیس مواجه شده، اما وزیر آموزش ملی فرانسه هدف از اجرای این طرح تامینی در مدارس را استماع حرفهای دانش آموزانی قلمداد کرده که دوست دارند مشکل خود را در مدرسه با نیروی پلیس و یا یک نماینده قوه قضاییه در میان بگذارند. ژیل دو روبین وزیر آموزش ملی فرانسه پیشنهاد کرده که برای آشنایی بیشتر معلم با دانش آموز، اطاقی برای انجام این ملاقاتها در مدارس ایجاد کنند. طرح استقرار ماموران پلیس و نماینده دستگاه قضایی در مدارس از سوی دولتهای قبلی این کشور نیز مطرح شده بود، اما اجرای عملی آن با توجه به این که اغلب مقامات فرانسوی با حضور پلیس در محیط آموزشی موافق نبودند، بلاتکلیف مانده است. نهادهای مدنی و شخصیتهای فرانسوی دو سال پیش نیز با استقرار پلیس در اطراف مدارس این کشور به منظور مقابله با فروش مواد مخدر به دانش آموزان مخالفت کردند. "ژرارد آیشیری" رئیس اتحادیه معلمان فرانسوی اعلام کرده که این طرح بدون مطالعه قبلی ارائه شده و راهکار مطلوبی برای حل مشکل خشونت در مدارس نیست. وی اضافه نمود که برقراری نظم در مدارس نیازمند حضور ناظم و مشاوران اجتماعی است. اتحادیه پلیس فرانسه نیز این طرح را غیر قابل پذیرش خوانده و اعلام کرده که نمیتوان در هر مدرسه یک کمسیاریای پلیس تاسیس کرد. ژیل دو روبین وزیر آموزش و پرورش فرانسه در گفت و گوی مطبوعاتی با اشاره به همین مورد به محدودیتهای کاری خود، بودجه و حجم بزرگ کار اشاره میکند و به گذر از موانع ابراز امیدواری میکند. وی از والدین دانش آموزان خواسته است تا در امور مدرسه بیشتر مشارکت کنند و با عضویت در سندیکای اولیا و مربیان، مسئولان آموزش و پرورش را یاری دهند.